Thịt lợn bệnh ra thị trường và xóa lỗ hổng trong kiểm soát an toàn thực phẩm

Vụ Công an Hà Nội khởi tố 8 bị can trong đường dây giết mổ, tiêu thụ lợn dịch trên địa bàn, với việc tuồn ra thị trường gần 300 tấn thịt lợn bệnh, trong đó có một số cán bộ kiểm dịch, nhận được sự quan tâm của dư luận.

Điểm đáng chú ý của vụ án này là tính khép kín, có tổ chức, vận hành trơn tru từ khâu thu gom lợn bệnh ở nhiều địa phương, đưa về giết mổ tập trung rồi phân phối ra thị trường.

Và thịt từ nguồn này không chỉ xuất hiện ở chợ nhỏ, mà còn len vào cả những kênh cung cấp thực phẩm quy mô lớn, thậm chí vào bếp ăn tập thể, trường học. Với cách làm tinh vi này, người tiêu dùng gần như không có khả năng tự bảo vệ mình.

Ngoài dấu hiệu vi phạm kinh tế, hành vi của các bị can trong vụ án này còn xâm phạm trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Một khi thực phẩm bẩn đi vào bữa ăn hằng ngày, hậu quả không chỉ dừng lại ở một vài cá nhân mà có thể lan rộng ra cả cộng đồng.

Nhưng điều khiến dư luận bức xúc hơn cả là sự tiếp tay của một số cán bộ kiểm dịch. Khi những người có trách nhiệm “gác cửa” lại trở thành mắt xích trong đường dây, thì hệ thống kiểm soát gần như bị vô hiệu hóa từ bên trong.

Sự tiếp tay này, một lần nữa là hồi chuông báo động về đạo đức công vụ của lực lượng “gác cửa” thực phẩm cho người dân, không chỉ với thịt bẩn mà còn với rất nhiều mặt hàng khác, từ thực phẩm chức năng, sữa, thuốc... như chúng ta đã thấy trong thời gian qua.

Một chữ ký bỏ qua kiểm dịch có thể đem lại lợi ích trước mắt cho cá nhân, nhưng cái giá phải trả là niềm tin của xã hội bị xói mòn. Khi niềm tin bị tổn thương, việc khôi phục sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với việc xử lý một vụ án cụ thể.

Cơ quan chức năng đã vào cuộc quyết liệt, khởi tố cả những cán bộ liên quan, thể hiện rõ tinh thần không có vùng cấm. Đây là thông điệp cần thiết để củng cố niềm tin rằng sai phạm sẽ bị xử lý đến cùng, bất kể vị trí hay vai trò của người vi phạm.

Tuy nhiên, xử lý một vụ án lớn không có nghĩa là vấn đề đã được giải quyết tận gốc. Điều cần nhìn nhận thẳng thắn là vì sao một đường dây với quy mô lớn như vậy có thể tồn tại trong thời gian dài mà không bị phát hiện sớm. Những khoảng tối trong kiểm soát, sự phụ thuộc quá nhiều vào giấy tờ kiểm dịch, hay cơ chế giám sát chưa đủ chặt chẽ… tất cả đều cần được rà soát lại để có phương án ngăn chặn kịp thời, tận gốc.

Vụ án gần 300 tấn thịt lợn bệnh bị tuồn ra thị trường ở Hà Nội cũng cho thấy yêu cầu cấp thiết phải minh bạch hóa chuỗi cung ứng thực phẩm. Từ khâu chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ đến phân phối, mỗi mắt xích đều cần được kiểm soát bằng dữ liệu, công nghệ và cơ chế giám sát độc lập, thay vì chỉ dựa vào niềm tin hoặc thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của các đơn vị tiêu thụ, đặc biệt là những đơn vị cung cấp thực phẩm cho trường học, cần được siết chặt hơn. Không thể chỉ dựa vào giấy tờ hợp lệ, mà phải có cơ chế kiểm tra thực chất, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sai phạm. An toàn thực phẩm nói chung cần một hệ thống vận hành minh bạch, một bộ máy thực thi liêm chính và một cơ chế giám sát đủ mạnh.

Nếu không, thịt bẩn nói riêng và thực phẩm bẩn, thực phẩm giả nói chung, bằng một cách nào đó vẫn sẽ xuất hiện trên thị trường. Và khi đó, người dân sẽ tiếp tục là bên phải gánh chịu rủi ro lớn nhất.