Hợp tác Việt - Lào: Đột phá công nghiệp, bứt tốc năng lượng xanh

Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Việt Nam tại Lào – ông Nguyễn Minh Tâm xung quanh vấn đề này.

Chuỗi giá trị công nghiệp: Từ bổ trợ sang đồng kiến tạo

- Thưa Đại sứ, hợp tác công nghiệp Việt Nam - Lào đang được thúc đẩy theo hướng liên kết chuỗi giá trị sản xuất. Đại sứ nhìn nhận ra sao về tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực này nhằm vừa nâng cao giá trị gia tăng, vừa củng cố quan hệ hợp tác chiến lược giữa hai nước?

Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Hợp tác công nghiệp Việt Nam - Lào theo hướng liên kết chuỗi giá trị sản xuất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tạo giá trị gia tăng và tăng khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp hai nước. Mô hình hợp tác này thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tạo động lực cho phát triển công nghiệp và tăng trưởng kinh tế bền vững. Việc doanh nghiệp Việt Nam và Lào phối hợp chặt chẽ trong các khâu từ sản xuất đến phân phối sản phẩm, quan hệ hợp tác chiến lược giữa hai quốc gia sẽ trở nên thực chất hơn, bền vững hơn và mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng cho cả hai bên.

Tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Lào trong liên kết chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp có thể được nhìn nhận qua một số phương diện cơ bản sau đây:

Thứ nhất, về vị trí địa lý và vai trò kết nối khu vực. Việt Nam và Lào đều nằm trong khu vực Đông Nam Á - một trong những khu vực năng động nhất thế giới về tăng trưởng kinh tế, thương mại và đầu tư. Việt Nam có lợi thế là cửa ngõ ra biển với hệ thống cảng biển và hạ tầng logistics ngày càng phát triển, trong khi Lào giữ vị trí trung chuyển quan trọng, kết nối các nền kinh tế trong tiểu vùng sông Mekong. Sự kết hợp này tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp gắn với vận tải xuyên biên giới theo Hành lang kinh tế Đông - Tây, qua đó mở rộng khả năng xuất khẩu hàng hóa ra thị trường khu vực và quốc tế.

Trong bối cảnh xu hướng số hóa logistics, phát triển logistics xanh và bền vững ngày càng được thúc đẩy, cùng với việc các tổ chức quốc tế tiếp tục tài trợ nâng cấp Hành lang kinh tế Đông – Tây (EWEC), khả năng kết nối giữa các trung tâm sản xuất, khu công nghiệp và cảng biển của Việt Nam với các vùng nguyên liệu và khu công nghiệp chế biến tại Lào được đánh giá là một điểm sáng. Đây là nền tảng quan trọng để hai nước phát triển liên kết chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp theo hướng hiệu quả, hiện đại và thân thiện với môi trường.

Thứ hai, về lợi thế bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Việt Nam có kinh nghiệm phát triển công nghiệp, trình độ công nghệ, năng lực quản trị doanh nghiệp và mạng lưới thị trường trong nước cũng như quốc tế tương đối phát triển. Trong khi đó, Lào sở hữu nguồn tài nguyên và nguyên liệu đầu vào phong phú, cùng dư địa lớn cho phát triển các ngành công nghiệp chế biến và chế biến sâu. Sự bổ trợ này tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước tham gia vào các công đoạn khác nhau trong cùng một chuỗi giá trị sản xuất, từ khai thác, cung ứng nguyên liệu đến chế biến, hoàn thiện sản phẩm và tiêu thụ.

Việc hình thành các chuỗi liên kết sản xuất như vậy giúp tạo ra giá trị gia tăng cao hơn so với phương thức sản xuất phân mảnh truyền thống, đồng thời nâng cao hàm lượng kỹ thuật, chất lượng và giá trị công nghiệp của sản phẩm. Bên cạnh đó, môi trường chính trị ổn định, dựa trên quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược, cùng nhiều nét tương đồng về văn hóa và thể chế là những yếu tố quan trọng củng cố niềm tin và thúc đẩy hợp tác công nghiệp lâu dài giữa hai nước.

Thứ ba, về nguồn nhân lực và tiềm năng đổi mới sáng tạo. Cả Việt Nam và Lào đều có lực lượng lao động trẻ, dồi dào và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trở thành động lực then chốt của phát triển công nghiệp, việc tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và khuyến khích đổi mới sáng tạo sẽ giúp nâng cao chất lượng tham gia của hai nước trong chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp, bảo đảm liên kết chuỗi giá trị không chỉ mở rộng về quy mô mà còn đi vào chiều sâu và bền vững.

Thứ tư, liên kết chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp là biểu hiện sinh động của việc hiện thực hóa tầm nhìn “gắn kết chiến lược” đã được lãnh đạo cao cấp hai Đảng, hai Nhà nước Việt Nam – Lào thống nhất bổ sung vào nội hàm quan hệ hợp tác song phương. Thực tiễn cho thấy, thông qua việc doanh nghiệp hai nước cùng tham gia vào các khâu khác nhau của chuỗi sản xuất công nghiệp, từ cung ứng nguyên liệu, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm, hợp tác chiến lược từ cấp độ chính sách đã được hiện thực hóa bằng các dự án và mô hình hợp tác cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên.

Từ những phân tích trên có thể khẳng định rằng, hợp tác Việt Nam – Lào trong liên kết chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp có nền tảng vững chắc và tiềm năng rất lớn. Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đây sẽ là động lực quan trọng góp phần nâng cao năng lực sản xuất, gia tăng giá trị công nghiệp và thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa hai nước theo hướng thực chất và lâu dài.

Tuy nhiên, để khai thác đầy đủ tiềm năng này, Việt Nam và Lào cần quán triệt sâu sắc tầm nhìn và chỉ đạo chiến lược của lãnh đạo cao cấp hai Đảng, hai nước; đồng thời tập trung nguồn lực cải thiện hạ tầng giao thông và chính sách logistics, tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp, hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư và thương mại, cũng như kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và hấp dẫn.

Có thể khẳng định rằng, hợp tác công nghiệp Việt Nam – Lào theo hướng liên kết chuỗi giá trị sản xuất là bước đi phù hợp với xu thế phát triển của thời đại. Hợp tác này không chỉ nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm và dịch vụ công nghiệp, tăng năng lực và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp hai nước, mà còn hướng tới phát triển bao trùm, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng sống cho người lao động, qua đó góp phần đem lại cuộc sống thịnh vượng hơn cho nhân dân, là trung tâm của quá trình phát triển.

Năng lượng: Trụ cột chiến lược trong chuyển đổi xanh

- Trong lĩnh vực năng lượng, Việt Nam và Lào đang đẩy mạnh phát triển các dự án điện, hướng tới bảo đảm an ninh năng lượng và phù hợp với xu thế chuyển đổi xanh. Theo Đại sứ, đâu là những định hướng ưu tiên và điều kiện then chốt để hợp tác năng lượng song phương phát triển bền vững, hài hòa lợi ích kinh tế, môi trường và chiến lược lâu dài của hai quốc gia?

Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Hợp tác năng lượng giữa Việt Nam và Lào không chỉ thuần túy là hợp tác kinh tế, mà đã và đang trở thành một trụ cột quan trọng trong tổng thể quan hệ gắn kết chiến lược giữa hai nước, gắn chặt với các mục tiêu dài hạn về an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh, giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên, cả Việt Nam và Lào đều đã cam kết những mục tiêu cụ thể về phát thải ròng bằng “0”. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc mô hình hợp tác năng lượng song phương, theo hướng bền vững hơn, dài hạn hơn và có tính chiến lược cao hơn.

Để hợp tác năng lượng Việt Nam - Lào phát triển ổn định, hài hòa lợi ích kinh tế, môi trường và chiến lược, cần tập trung vào ba định hướng và điều kiện then chốt:

Trước hết, kết nối hạ tầng truyền tải điện xuyên biên giới giữ vai trò quyết định. Lào có tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời; trong khi Việt Nam có nhu cầu ngày càng tăng về nguồn điện ổn định, sạch để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Việc đẩy nhanh xây dựng và đồng bộ hóa các tuyến đường dây truyền tải 500kV không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng của Lào, mà còn góp phần nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng khu vực, tạo ra sự bổ trợ lẫn nhau giữa hai nền kinh tế.

Thứ hai, hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế hợp tác mang tính đột phá là điều kiện không thể thiếu. Hiệp định mua bán than và điện giữa hai nước ký tháng 01/2025 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, song trong thời gian tới, hai bên cần tiếp tục cụ thể hóa các cơ chế về giá điện, phương thức thanh toán, chia sẻ rủi ro và bảo đảm ổn định dài hạn cho nhà đầu tư. Một cơ chế minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao sẽ là “chìa khóa” để thu hút các tập đoàn lớn tham gia đầu tư các dự án quy mô như Trường Sơn, Savan 1 hay các cụm điện gió công suất lớn tại Lào.

Thứ ba, gắn kết chặt chẽ phát triển năng lượng với lợi ích kinh tế - xã hội tại địa phương. Các dự án năng lượng không chỉ được đo bằng công suất hay doanh thu, mà còn phải trở thành động lực thúc đẩy phát triển hạ tầng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân sở tại, nhất là ở các vùng sâu, vùng xa của Lào. Khi người dân địa phương được hưởng lợi trực tiếp, các dự án sẽ có nền tảng xã hội vững chắc, qua đó bảo đảm tính bền vững lâu dài của hợp tác song phương.

Có thể khẳng định rằng, hợp tác năng lượng Việt Nam - Lào đang đứng trước cơ hội phát triển rất lớn. Nếu được triển khai đồng bộ, bài bản và có tầm nhìn chiến lược, lĩnh vực này sẽ tiếp tục là đòn bẩy quan trọng cụ thể hóa nội hàm “gắn kết chiến lược”, đóng góp thiết thực cho phát triển bền vững của cả hai quốc gia.

Đại sứ quán đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp

- Thời gian qua, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào đã kết nối, hỗ trợ và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp hai nước như thế nào để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại và mở rộng thị trường, thưa Đại sứ?

Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Đại sứ quán Việt Nam tại Lào luôn xác định đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp là một nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn chặt với mục tiêu thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư thực chất, hiệu quả giữa hai nước.

Trước hết, chúng tôi coi trọng việc thiết lập và duy trì cơ chế đối thoại thường xuyên, trực tiếp với cộng đồng doanh nghiệp. Đại sứ quán duy trì kênh trao đổi chặt chẽ với các Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam tại Lào, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương của Lào để kịp thời phản ánh, tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính, thuế, đất đai, logistics và các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai dự án. Cách làm này giúp nhiều khó khăn của doanh nghiệp được xử lý từ sớm, từ xa, hạn chế kéo dài gây ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Đại sứ quán chú trọng xúc tiến thương mại theo hướng có chiều sâu, gắn với nhu cầu thực tế của thị trường. Thay vì chỉ tập trung vào các hoạt động mang tính hình thức, chúng tôi ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối, đối tác và người tiêu dùng tại Lào. Các sự kiện như Viet-Lao Expo, các chương trình kết nối doanh nghiệp tại địa phương đã góp phần giúp hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường nội địa Lào, mở rộng thị phần một cách bền vững.

Một nội dung quan trọng khác là đồng hành cùng doanh nghiệp trong chuyển đổi số và phát triển logistics. Đại sứ quán đã tích cực hỗ trợ, kết nối các doanh nghiệp lớn của Việt Nam triển khai những dự án mang tính nền tảng, tiêu biểu như Unitel Logistics. Việc phát triển hệ thống kho vận hiện đại, ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam và Lào trong chuỗi cung ứng khu vực.

Có thể nói, với cách tiếp cận thực chất, chủ động và linh hoạt, Đại sứ quán Việt Nam tại Lào đang từng bước khẳng định vai trò cầu nối tin cậy giữa doanh nghiệp hai nước, góp phần tạo môi trường thuận lợi để hợp tác kinh tế song phương phát triển ổn định và bền vững hơn trong thời gian tới.

- Nhân dịp năm mới, Đại sứ có thông điệp hay lời chúc gì muốn gửi tới ngành Công Thương Việt Nam và cộng đồng doanh nghiệp đang và sẽ đầu tư, kinh doanh tại thị trường Lào trong thời gian tới?

Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Nhân dịp năm mới, Xuân Bính Ngọ - năm có ý nghĩa quan trọng sau Đại hội Đảng của hai nước, tôi xin gửi tới toàn thể công chức, viên chức ngành Công Thương Việt Nam cùng cộng đồng doanh nghiệp lời chúc sức khỏe, hạnh phúc, năm mới thu được nhiều thắng lợi mới và phát triển bền vững.

Thông điệp tôi muốn nhấn mạnh là: trên cơ sở mối quan hệ hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Lào, đầu tư, hợp tác kinh tế với Lào không chỉ là lựa chọn kinh doanh, mà còn là đầu tư cho tương lai chiến lược lâu dài của Việt Nam tại khu vực. Trong bối cảnh Đông Dương đang chuyển mình mạnh mẽ, Lào đang từng bước khẳng định vai trò là trung tâm kết nối đất liền quan trọng của khu vực, mở ra nhiều cơ hội mới về thương mại, đầu tư, logistics và năng lượng.

Tôi mong rằng, các doanh nghiệp Việt Nam khi sang Lào không chỉ mang theo vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị, mà còn mang theo tinh thần trách nhiệm, giúp bạn là tự giúp mình như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn và sự gắn bó, tầm nhìn dài hạn, cùng chia sẻ lợi ích, đồng hành với sự phát triển của nước bạn Lào.

- Xin cảm ơn Đại sứ!

Đại sứ Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Lào khẳng định tiếp tục phát huy vai trò cầu nối, là điểm tựa tin cậy, đồng hành cùng ngành Công Thương và cộng đồng doanh nghiệp trong việc tháo gỡ khó khăn, mở rộng thị trường, thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại ngày càng thực chất, hiệu quả, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn nữa mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào.