Phương tiện xanh để giảm ô nhiễm không khí

Phương tiện giao thông cá nhân - nguồn phát thải lớn

Theo các cơ quan quản lý môi trường, khí thải từ phương tiện giao thông, đặc biệt là xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch, là một trong những nguồn phát sinh chính của bụi mịn PM2.5 và các khí độc hại như CO, NOx - các chất trực tiếp ảnh hưởng tới sức khỏe người dân.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho hay, nguyên nhân khách quan dẫn đến ô nhiễm không khí là do hình thái thời tiết có xu hướng bất động hơn so với trung bình nhiều năm, kèm theo hiện tượng sương mù và nghịch nhiệt kéo dài. Về chủ quan, lượng phát thải từ hoạt động giao thông gia tăng do mật độ phương tiện tăng cao vào dịp cuối năm; nhiều công trình xây dựng, mở đường triển khai gấp rút nhưng chưa được che chắn đầy đủ. Tình trạng đốt phế, phụ phẩm, chất thải tại các làng nghề và chất thải công nghiệp cũng có xu hướng tăng.

Thứ trưởng nhấn mạnh, giải pháp trước mắt là yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về kiểm soát bụi và khí thải. Các địa phương cần thiết lập cơ chế theo dõi, giám sát và báo cáo kết quả thực hiện các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; đẩy mạnh mở rộng mạng lưới quan trắc nhằm có đủ cơ sở dữ liệu phục vụ công tác xử lý.

Về lâu dài, ông cho rằng, cần tăng cường rửa đường, kiểm soát chặt chẽ 100% các công trình xây dựng, kiên quyết nghiêm cấm hành vi đốt hở.

Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm môi trường, quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, với 9 nhóm giải pháp cụ thể, bảo đảm theo tinh thần “6 rõ”.

Song song với đó, Bộ sẽ triển khai các nhiệm vụ thuộc Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến môi trường không khí trong Luật Bảo vệ môi trường.

Một trong những nội dung trọng tâm là hoàn thiện dự thảo trình cấp có thẩm quyền ban hành lộ trình và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe môtô, xe gắn máy tham gia giao thông.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ triển khai nhóm nhiệm vụ về đầu tư hạ tầng, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm giải quyết ô nhiễm môi trường gắn với phát triển bền vững; tăng cường kiểm soát nguồn thải, tập trung vào ôtô và xe gắn máy; đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này.

Hạn chế xe xăng trong nội đô - xu hướng tất yếu

Cơ quan chức năng cũng nhấn mạnh, quy chuẩn khí thải không nhằm “cấm xe” hay gây khó cho người dân, mà là tạo lộ trình loại bỏ dần các phương tiện phát thải cao, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng các dòng xe tiết kiệm nhiên liệu, thân thiện môi trường hơn. Tuy nhiên, để quy chuẩn phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng, cần sớm cụ thể hóa thời điểm áp dụng, cơ chế kiểm định, cũng như chính sách hỗ trợ người dân đổi xe, tránh tạo cú sốc xã hội.

Theo các chuyên gia, việc hạn chế xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch lưu thông trong khu vực nội đô là xu hướng tất yếu, phù hợp với kinh nghiệm của nhiều đô thị lớn trên thế giới. Khi mật độ phương tiện cá nhân tăng cao, đặc biệt là xe máy chạy xăng, áp lực lên môi trường không khí càng lớn.

Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam - cho hay, lộ trình kiểm soát khí thải mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất là phù hợp với tình hình thực tế khi xe máy chiếm tỉ lệ lớn, gia tăng nhanh chóng.

Ông Tùng đề nghị áp dụng đồng bộ với các biện pháp khác như thúc đẩy giao thông công cộng, giảm phương tiện cá nhân, chuyển đổi giao thông xanh.

Trong đó, TPHCM, Hà Nội đã có đầy đủ mạng lưới đường sắt đô thị, xe buýt điện, taxi điện, xe đạp công cộng và lập lộ trình chuyển đổi hệ thống xe buýt sử dụng động cơ đốt trong sang sử dụng nhiên liệu sạch, thiết lập vùng phát thải thấp…

Với bối cảnh đó, sự vào cuộc của các doanh nghiệp từ các chương trình ưu đãi "mạnh tay" được xem là cú hích quan trọng. Điển hình, VinFast đã chủ động triển khai chương trình “Mua xe 0 đồng”, ưu đãi lên tới 10% cho một số dòng xe điện, góp phần giảm rào cản chi phí ban đầu và thúc đẩy người dân tiếp cận phương tiện không phát thải. Các chuyên gia đánh giá, nếu những nỗ lực này được kết hợp với chính sách hỗ trợ từ Nhà nước như miễn giảm thuế, phí trước bạ, phát triển hạ tầng trạm sạc, hiệu quả chuyển đổi sẽ rõ rệt hơn.