Lao động trẻ "vỡ mộng" vì đòi hỏi ngày càng cao từ nhà tuyển dụng

Bằng cấp thôi là chưa đủ

Chị Nguyễn Thị Ngọc Mai (quê phường Lam Hạ, tỉnh Ninh Bình) tốt nghiệp loại giỏi ngành truyền thông đa phương tiện. Không chỉ chú tâm học tập, từ năm thứ 2, chị Mai đã rất tích cực tham gia các hoạt động tập thể, ngoại khóa và làm thêm, cộng tác với một số thẩm mỹ viện, cơ sở làm đẹp… Từ năm thứ 4 đại học, gia đình gần như không phải gửi tiền cho chị Mai vì thu nhập từ những nơi chị cộng tác đảm bảo đủ chi phí sinh hoạt. Tốt nghiệp, cầm bằng giỏi, chị Mai càng tự tin với CV đầy đặn đã tích góp trong quá trình học tập, làm thêm không mệt mỏi.

Tháng 7.2025, chị Mai hoàn thiện CV và xin việc ở một số công ty truyền thông, cơ quan báo chí. Trong 3 tháng, trải qua 6 lần phỏng vấn, chị Mai không được nơi nào nhận vào làm. Lần thứ 7, chị được nhận thử việc trong 1 tháng, nhưng đi làm được 1 tuần, chị Mai bỏ cuộc vì không thể theo được công việc.

“Tôi sốc vì những thứ mình thành thạo, được học, tích lũy trong quá trình đi học, đi làm không đáp ứng được yêu cầu công việc. Sản phẩm hình ảnh, video, thiết kế đồ họa tôi làm ra vẫn bị “chê”, một số ứng dụng số tôi chưa nắm rõ hoặc chưa thể ứng dụng được… Tóm lại, muốn có công việc liên quan lĩnh vực này, tôi phải tiếp tục học chuyên sâu, nâng cao kỹ năng”, chị Mai chia sẻ.

Không ít sinh viên mới ra trường, lao động trẻ chia sẻ, khi tham gia phỏng vấn, nhà tuyển dụng không chỉ hỏi về kiến thức chuyên môn mà còn phải trải qua các bài test về kỹ năng số, xử lý dữ liệu, sử dụng phần mềm chuyên ngành, thậm chí là kỹ năng làm việc nhóm trong môi trường trực tuyến. Với không ít người, đây là “cú sốc” bởi những nội dung này chỉ được học lướt qua hoặc hoàn toàn không có trong chương trình đào tạo chính khóa.

Anh Trần Anh Quân - cử nhân ngành kinh tế tại Hà Nội cho biết, dù tốt nghiệp đúng chuyên ngành, nhưng khi xin việc vẫn bị từ chối do “thiếu kỹ năng phân tích dữ liệu và chưa quen làm việc trên các nền tảng số”.

“Nhà tuyển dụng yêu cầu thành thạo Excel nâng cao, biết sử dụng phần mềm quản lý, có tư duy số, trong khi trên giảng đường chúng tôi chủ yếu học lý thuyết”, anh Quân nói.

Kỹ năng đặc thù: Khoảng trống từ giảng đường đến doanh nghiệp

Theo ông Trần Hòa Bình – Giám đốc Nhân sự Tập đoàn Thiên Bình (phường Bạch Mai, Hà Nội), yêu cầu về kỹ năng số không còn là lợi thế cộng thêm mà đã trở thành điều kiện gần như bắt buộc đối với nhà tuyển dụng. Sự chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ ở hầu hết các lĩnh vực, từ sản xuất, thương mại, dịch vụ đến hành chính, văn phòng; doanh nghiệp cần những lao động có thể bắt tay vào việc ngay, không mất quá nhiều thời gian đào tạo lại.

“Không chỉ kỹ năng công nghệ thông tin cơ bản, nhiều doanh nghiệp còn yêu cầu ứng viên phải có khả năng sử dụng các công cụ chuyên sâu như phân tích dữ liệu, thiết kế số, marketing số, vận hành hệ thống tự động hóa… Những yêu cầu này khiến không ít cử nhân cảm thấy “đuối sức” ngay từ vòng hồ sơ. Bên cạnh kỹ năng số, kỹ năng đặc thù theo từng ngành nghề cũng là thách thức lớn với lao động trẻ. Ngành truyền thông cần kỹ năng sản xuất nội dung đa nền tảng; ngành logistics đòi hỏi hiểu biết về chuỗi cung ứng và phần mềm quản lý; ngành kỹ thuật yêu cầu khả năng đọc bản vẽ, vận hành máy móc hiện đại. Trong khi đó, chương trình đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục vẫn nặng về lý thuyết, thiếu thực hành, thiếu sự gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp. Sinh viên ra trường vì vậy phải “tự học lại” trong quá trình xin việc, chấp nhận làm việc trái ngành hoặc bắt đầu từ những vị trí có thu nhập thấp để tích lũy kinh nghiệm”, ông Trần Hòa Bình phân tích.

Để cải thiện tình trạng này, ông Vũ Quang Thành – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho rằng, cần sự thay đổi đồng bộ từ cả phía người lao động, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Sinh viên cần chủ động học thêm kỹ năng ngoài chương trình chính khóa, tham gia thực tập, dự án thực tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Nhà trường cần cập nhật chương trình đào tạo theo sát nhu cầu thị trường, tăng thời lượng thực hành, liên kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp. Về phía doanh nghiệp, bên cạnh việc đặt ra yêu cầu cao, cũng cần có lộ trình đào tạo, hỗ trợ lao động trẻ trong giai đoạn đầu làm việc, tránh tâm lý “tuyển người hoàn hảo” trong khi thị trường lao động đang thiếu hụt nhân lực chất lượng.