Chống thực phẩm bẩn cần sự chung tay của toàn xã hội

Thực phẩm bẩn vẫn hiện hữu

Những ngày cận Tết hay cao điểm tiêu dùng, câu chuyện thực phẩm bẩn lại nóng lên. Từ chợ truyền thống đến các điểm bán hàng tự phát, nỗi lo về rau không rõ nguồn gốc, thịt không kiểm soát giết mổ, thực phẩm chế biến kém an toàn vẫn hiện hữu.

Trong những tháng cuối năm 2025, dư luận Quảng Ngãi liên tục xôn xao trước hàng loạt vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm: từ hàng trăm người bị ngộ độc sau khi ăn bánh mì đến việc phát hiện hàng tấn dầu mỡ bẩn chuẩn bị tuồn ra thị trường. Những tín hiệu này không chỉ là các “con số nóng” nhất thời mà còn cho thấy những bất cập kéo dài trong công tác quản lý an toàn thực phẩm.

Giữa tháng 12/2025, hơn 200 người tại Quảng Ngãi phải nhập viện cấp cứu sau khi dùng bánh mì tại chuỗi cửa hàng Hồng Vân. Kết quả xét nghiệm của Viện Pasteur Nha Trang đã phát hiện vi khuẩn Salmonella spp và Bacillus cereus trong nhiều mẫu thực phẩm liên quan, đây là nguyên nhân khiến khoảng 203 người bị ngộ độc với các triệu chứng nôn, tiêu chảy, sốt và đau bụng nặng. Cơ sở sản xuất và kinh doanh này bị yêu cầu tạm ngưng hoạt động và chịu kiểm tra, xử lý theo quy định.

Ngay đầu tháng 1/2026, lực lượng công an xã Phước Giang (Quảng Ngãi) phát hiện và tạm giữ gần 2 tấn dầu ăn và mỡ heo đã qua sử dụng được thu gom, tàng trữ và chuẩn bị bán ra thị trường tiêu thụ. Số dầu mỡ bẩn này được cho là thu mua từ các cơ sở kinh doanh ăn uống, lò quay heo… với mục đích kiếm lời mà không đảm bảo bất cứ chứng từ nguồn gốc hay điều kiện an toàn thực phẩm nào.

Tại nhiều địa phương khác cũng xảy ra tình trạng tương tự. Đơn cử, Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco, tỉnh Hải Phòng) mới đây đưa ra thông báo dừng hoạt động sau khi vụ việc 130 tấn heo nhiễm bệnh trong nhà máy tại Hải Phòng của doanh nghiệp này được công bố.

Cũng trong thời gian này, Phòng Cảnh sát kinh tế công an TP. Hồ Chí Minh phát hiện hộ kinh doanh Châu Phát (phường Phú Thạnh) trộn hàn the, soda và dung dịch silicate để sản xuất mì sợi nhằm tạo độ mềm, dai và màu sắc bắt mắt.

Theo đó, ngày 12/1, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP. Hồ Chí Minh cho biết, đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, tạm giam đối với Vương Lưỡng Toàn (44 tuổi), Huỳnh Cẩm Lài (43 tuổi, vợ Toàn) và Thạch Vĩnh (21 tuổi, cùng ngụ phường Phú Thạnh) để điều tra về tội "vi phạm quy định về an toàn thực phẩm".

Thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng bắt quả tang nhiều người đang trực tiếp pha trộn borax (hàn the), soda và dung dịch silicate để sản xuất mì sợi nhằm tạo độ mềm, dai và màu sắc bắt mắt. Tất cả các hóa chất trên là các hóa chất bị nghiêm cấm sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm do tiềm ẩn nguy cơ gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng.

Làm việc với cơ quan điều tra, Vương Lưỡng Toàn thừa nhận đã sử dụng các chất cấm như trên để sản xuất mì sợi trong thời gian dài. Chỉ tính riêng trong vòng 3 tháng gần đây, cơ sở này đã đưa ra thị trường hàng tấn mì tươi có chứa hóa chất độc hại, tiêu thụ tại nhiều điểm kinh doanh trên địa bàn.

Nếu những vụ như vậy không được phát hiện kịp thời, chẳng những sức khỏe người tiêu dùng bị “đặt cược”, mà cả uy tín của thị trường thực phẩm sạch tại địa phương cũng bị tổn hại nghiêm trọng.

Cần sự vào cuộc quyết liệt

Từ bánh mì đến dầu mỡ tái chế hay những vụ vi phạm quy mô lớn hơn như đồ hộp ở Hải Phòng đều có điểm chung là khoảng trống trong chuỗi an toàn thực phẩm. Nhiều cơ sở nhỏ lẻ, hộ kinh doanh cá thể lơ là hoặc thiếu kiến thức và nguồn lực để tuân thủ các yêu cầu an toàn vệ sinh.

Ngoài ra, tâm lý “giá rẻ ăn trước, lo sau” của người tiêu dùng trong một số trường hợp cũng gián tiếp tiếp tay cho thực phẩm bẩn tồn tại: khi nhu cầu rẻ tồn tại, nguồn cung không rõ nguồn gốc cũng không thiếu đất sống.

Ông Đỗ Ngọc Hòa, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi cho biết, yếu tố then chốt trong bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn cần sự chung tay của người tiêu dùng. “Thức ăn đường phố, các bếp ăn nhỏ, bếp ăn gia đình hiện tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong khi lực lượng chức năng không thể thường xuyên theo sát theo từng sự vụ. Vì vậy, việc trang bị kiến thức cho người tiêu dùng, từ nhận biết nguồn gốc xuất xứ đến đánh giá chất lượng thực phẩm là hết sức cần thiết”, ông Hòa nói.

Cũng theo ông Hòa, để kiểm soát thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc, các cơ quan chức năng như Sở Công Thương, Sở Y tế, Chi cục Quản lý thị trường hay lực lượng công an… phải có sự phối hợp với nhau cụ thể theo từng thời điểm, từng giai đoạn.

Ông Trần Xuân Thương, Chi Cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Quảng Ngãi cho biết, lực lượng quản lý thị trường đã ban hành kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả dịp trước, trong và sau tết Nguyên đán Bính Ngọ. Trong đó, tập trung vào các mặt hàng thực phẩm thiết yếu, thực phẩm tươi sống, rượu bia, nước giải khát, bánh kẹo, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn đường phố...

“Nội dung kiểm tra chú trọng nguồn gốc xuất xứ, điều kiện bảo quản, nhãn hàng hóa, hạn sử dụng, điều kiện kinh doanh và việc chấp hành các quy định về an toàn thực phẩm. Kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng, mất vệ sinh”, ông Thương nói.

Cũng theo ông Thương, lực lượng quản lý thị trường sẽ tăng cường phối hợp với các ngành chức năng như y tế, nông nghiệp, công an, chính quyền địa phương trong kiểm tra liên ngành, chia sẻ thông tin, lấy mẫu kiểm nghiệm, qua đó kịp thời phát hiện và ngăn chặn vi phạm ngay từ cơ sở.

Có thể khẳng định, cuộc chiến chống thực phẩm bẩn không phải là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay cơ quan nào, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Từ cơ quan quản lý nhà nước với vai trò kiểm soát, xử lý nghiêm minh, đến các nhà sản xuất, kinh doanh với lương tâm và trách nhiệm. Bên cạnh đó, người tiêu dùng cần tỉnh táo và nói không với thực phẩm không an toàn - tất cả đều giữ những mắt xích quan trọng. Chỉ khi mỗi người ý thức rõ vai trò của mình và cùng hành động, chúng ta mới có thể xây dựng một môi trường thực phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới một xã hội phát triển bền vững.

Thực phẩm đường phố, tuy gần gũi với đời sống hàng ngày và là nét văn hoá ẩm thực, nhưng nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn vệ sinh, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.