Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn và những điều còn ở lại với điện ảnh Việt

Người thầy trong ký ức đồng nghiệp và học trò

Sau khi đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn qua đời, những lời tiễn biệt từ đồng nghiệp, học trò gợi lại hình ảnh một người không chỉ được nhớ đến qua các bộ phim, mà còn qua những mối quan hệ ông vun đắp trong suốt hành trình làm nghề.

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng gọi Nguyễn Vinh Sơn là người thầy thân thương của nhiều thế hệ đạo diễn. Trong lời tiễn biệt đăng trên trang cá nhân, anh bày tỏ lòng biết ơn vì đã có cơ hội thưởng thức những tác phẩm của ông, được gặp gỡ, học hỏi, trò chuyện và làm việc cùng ông.

Mối quan hệ giữa hai người cũng được nối dài qua bộ phim điện ảnh “Đất rừng phương Nam” ra mắt năm 2023. Khi Nguyễn Quang Dũng thực hiện phiên bản điện ảnh từ tiểu thuyết của nhà văn Đoàn Giỏi, Nguyễn Vinh Sơn tham gia với vai trò cố vấn, góp phần kết nối dự án mới với bộ phim truyền hình năm 1997 do chính ông đạo diễn.

Nếu Nguyễn Quang Dũng nhớ về Nguyễn Vinh Sơn từ góc độ một người học trò, Hùng Thuận lại gắn với ông bằng một kỷ niệm đặc biệt trên màn ảnh. Khi được đạo diễn lựa chọn vào vai bé An trong “Đất phương Nam” năm 1997, Hùng Thuận còn là một diễn viên nhí. Nhân vật ấy sau này trở thành dấu mốc quan trọng trong cuộc đời diễn xuất của anh.

Bộ phim theo chân An trên hành trình tìm cha, đưa cậu bé đi qua nhiều vùng đất và gặp những con người khác nhau của Nam Bộ. Qua cách kể chuyện của Nguyễn Vinh Sơn, nhân vật An không chỉ là trung tâm của một cuộc phiêu lưu mà còn là điểm nhìn để khán giả khám phá một miền đất giàu tình nghĩa. Vai diễn của Hùng Thuận vì thế gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người xem.

Với Hùng Thuận, vai An đã trở thành một dấu ấn lớn trong sự nghiệp. Còn với Nguyễn Vinh Sơn, việc tìm được một diễn viên phù hợp để hóa thân vào nhân vật là một phần quan trọng trong quá trình đưa thế giới văn học lên màn ảnh.

Đạo diễn Nhâm Minh Hiền từng có thời gian làm việc cùng Nguyễn Vinh Sơn trong các phim “Nước mắt giang hồ”, “Hiệp sĩ cuối cùng” và “Đất phương Nam”. Với ông, Nguyễn Vinh Sơn là người thầy đầu tiên, người nhận ra khả năng của một đàn em và khuyến khích người đó bước vào con đường đạo diễn.

Đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Đào Bá Sơn, người cùng thế hệ và từng có thời gian công tác với Nguyễn Vinh Sơn tại Hãng phim Giải Phóng, cũng nhớ về ông như một người bạn nghề hiền lành, hồn hậu. Theo ông, phim của Nguyễn Vinh Sơn có chiều sâu, cách dàn dựng chín chắn và thường hướng đến con người, văn hóa Việt Nam.

Những trăn trở về con đường của phim Việt

Bên cạnh vai trò người thầy và dấu ấn qua các tác phẩm, Nguyễn Vinh Sơn từng chia sẻ nhiều suy nghĩ về mối quan hệ giữa phim nghệ thuật và khán giả. Những câu chuyện ông đặt ra không chỉ liên quan đến thành công của một bộ phim, mà còn đến điều kiện để người làm nghề tiếp tục sáng tạo.

Trong cuộc trò chuyện cùng phóng viên Báo Lao Động, đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đề cập đến thực tế một số phim Việt được giới chuyên môn đánh giá cao, giành giải thưởng trong nước và quốc tế nhưng gặp khó khăn khi phát hành tại thị trường nội địa.

Điều ông băn khoăn không chỉ nằm ở chuyện một bộ phim bán được bao nhiêu vé. Khi tác phẩm không thu hồi được kinh phí, cơ hội để nhà làm phim tiếp tục thực hiện dự án mới cũng bị ảnh hưởng. Trong khi đó, những bộ phim có cách kể chuyện riêng, mang đến trải nghiệm khác biệt vẫn cần có cơ hội tiếp cận người xem.

Từ góc nhìn ấy, Nguyễn Vinh Sơn mong muốn các tác phẩm được ghi nhận tại liên hoan phim có thể đến gần hơn với khán giả trong nước. Đó là một mối quan tâm gắn với cả người sáng tạo lẫn môi trường tiếp nhận tác phẩm: làm thế nào để công chúng có thêm cơ hội khám phá những cách kể chuyện đa dạng của điện ảnh Việt Nam?

Trong bối cảnh thị trường phim Việt ngày càng sôi động, doanh thu phòng vé trở thành một chỉ dấu quan trọng đối với nhà sản xuất và nhà đầu tư. Tuy nhiên, những chia sẻ của Nguyễn Vinh Sơn cũng gợi ra nhu cầu dành không gian cho các tác phẩm tìm tòi về hình thức, khai thác chiều sâu văn hóa và kể những câu chuyện không dễ tạo sức hút tức thời.

Không phải bộ phim nào cũng có thể tiếp cận số đông theo cùng một cách. Việc mở rộng cơ hội để khán giả biết đến nhiều loại phim hơn, đồng thời tạo điều kiện để các tác phẩm được giới thiệu và thảo luận, có thể giúp những khác biệt trong sáng tạo được nhìn nhận đầy đủ hơn.

Những trăn trở ấy cũng có thể được nhìn từ chính hành trình làm nghề của Nguyễn Vinh Sơn. “Đất phương Nam” trở thành ký ức của nhiều thế hệ khán giả, trong khi “Tuổi thơ dữ dội” và “Trăng nơi đáy giếng” đưa người xem đến những không gian, số phận khác nhau. Các tác phẩm không giống nhau về đề tài hay cách tiếp cận, nhưng đều cho thấy sự quan tâm của ông đối với con người và những lớp văn hóa ẩn trong đời sống.