Xúc tiến xuất khẩu bài bản để giữ vững thị trường lớn

Hoàn thiện thể chế, siết quản lý xuất xứ

Theo Cục Thống kê - Bộ Tài chính, năm 2025 khép lại với dấu ấn nổi bật khi kim ngạch xuất khẩu vượt 475 tỷ USD, tăng hơn 17%; nhập khẩu đạt trên 455 tỷ USD, tăng trên 19,4%, đưa cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu khoảng 20 tỷ USD. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất định, kết quả này cho thấy sức chống chịu của nền kinh tế và nỗ lực không nhỏ của cộng đồng doanh nghiệp.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Quốc Toản - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, thành quả năm 2025 là kết quả của sự chỉ đạo sát sao từ Chính phủ, sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành và nỗ lực chủ động của doanh nghiệp.

“Các mặt hàng chủ lực của chúng ta ngày càng phát huy được vai trò, vị thế trên thị trường quốc tế, khẳng định giá trị thương hiệu. Doanh nghiệp đã tận dụng rất tốt các FTA đã ký kết, mở rộng thêm thị trường mới bên cạnh thị trường truyền thống, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và đẩy mạnh chế biến sâu, đặc biệt với nông thủy sản”, ông Toản nhấn mạnh.

Tám nhóm hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD tiếp tục giữ vai trò trụ cột, đóng góp tới phần lớn tổng kim ngạch. Điện tử, máy móc, điện thoại, dệt may, giày dép, gỗ, thủy sản… không chỉ mang về giá trị xuất khẩu lớn, mà còn phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu theo hướng tăng hàm lượng công nghệ và chất lượng. Đây chính là nền tảng để hàng hóa Việt Nam đứng vững tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, những nơi yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.

Bước sang năm 2026, khi mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra, nhiệm vụ của ngành Công Thương không chỉ là mở rộng thị trường, mà là giữ vững và gia tăng thị phần tại các thị trường lớn một cách bền vững.

Theo ông Trần Quốc Toản, trọng tâm của Bộ Công Thương trong năm 2026 là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo hành lang pháp lý ổn định, minh bạch cho hoạt động ngoại thương.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục sửa đổi Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương; rà soát các nghị định liên quan như Nghị định 69 và quy định về xuất xứ hàng hóa; đồng thời ban hành các thông tư hướng dẫn thực thi các FTA mới”, ông Trần Quốc Toản cho biết.

Nhìn ở chiều sâu, việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước, mà còn là “hạ tầng mềm” cho xúc tiến thị trường. Khi hệ thống quy định rõ ràng, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp có cơ sở pháp lý vững chắc để đàm phán, ký kết và thực thi hợp đồng, giảm thiểu rủi ro tranh chấp và nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại.

Đặc biệt, trong bối cảnh các thị trường lớn gia tăng kiểm soát xuất xứ, chống gian lận và yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, việc làm chủ quy tắc xuất xứ trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục hướng dẫn các địa phương triển khai tốt công tác cấp C/O và tổ chức các chương trình tập huấn để doanh nghiệp thực hiện đúng quy tắc xuất xứ hàng hóa”, ông Toản khẳng định.

Mỗi bộ hồ sơ C/O không đơn thuần là một thủ tục hành chính, mà là “tấm hộ chiếu thương mại” của hàng hóa Việt Nam khi bước vào các thị trường khó tính. Khi quy tắc được tuân thủ nghiêm túc, hàng hóa Việt Nam không chỉ được hưởng ưu đãi thuế quan từ FTA, mà còn củng cố uy tín quốc gia trên trường quốc tế.

Nâng chuẩn doanh nghiệp để giữ thị phần lớn

Song song với hoàn thiện thể chế, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh vai trò chủ động của doanh nghiệp trong công tác xúc tiến xuất nhập khẩu sang các thị trường lớn năm 2026.

“Doanh nghiệp phải tìm hiểu kỹ thị trường trước khi giao dịch, ký kết hợp đồng và xuất khẩu hàng hóa. Đồng thời phải đáp ứng đầy đủ các quy định về truy xuất nguồn gốc, xuất xứ, an toàn thực phẩm, nhãn mác, bao bì khi xuất khẩu vào thị trường đó”, ông khuyến nghị.

Thực tế cho thấy, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và nhiều thị trường lớn đang siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến phát thải carbon, trách nhiệm xã hội và tính bền vững của chuỗi cung ứng. Một sai sót nhỏ trong truy xuất nguồn gốc hay nhãn mác có thể kéo theo hệ lụy lớn về uy tín và chi phí.

Do đó, xúc tiến xuất nhập khẩu năm 2026 không thể chỉ dừng ở việc gia tăng số lượng hội chợ, diễn đàn hay đoàn giao thương. Đó phải là quá trình nâng chuẩn toàn diện: đầu tư công nghệ, đổi mới quản trị, sản xuất xanh và xây dựng thương hiệu dài hạn. Khi Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã xác định rõ định hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm xuất khẩu thô và ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường, mỗi doanh nghiệp cũng cần tự đặt mình trong quỹ đạo phát triển bền vững ấy.

Năm 2026 sẽ là phép thử về chiều sâu của công tác xúc tiến xuất nhập khẩu. Giữ được thị trường lớn đã khó; mở rộng và bám rễ sâu còn khó hơn. Nhưng nếu thể chế được củng cố, kỷ cương tuân thủ được đề cao và doanh nghiệp chủ động nâng chuẩn, hàng hóa Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục khẳng định vị thế tại những thị trường quan trọng nhất thế giới.

Ông Trần Quốc Toản - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương): Năm 2026, chúng tôi tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý ngoại thương, đặc biệt là quy định về xuất xứ hàng hóa, để tạo nền tảng vững chắc cho doanh nghiệp giữ và mở rộng thị trường lớn.