ĐBSCL đối diện xâm nhập mặn khốc liệt, có thể lấn sâu tới 130km

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, mùa khô 2026-2027, tình hình nguồn nước và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được dự báo diễn biến phức tạp. Xâm nhập mặn có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm và mùa khô 2025-2026, ở mức tương đương mùa khô 2015-2016, thậm chí có thời điểm cao hơn.

El Nino có thể đạt cường độ rất mạnh

Ở mùa khô vừa qua, xâm nhập mặn xuất hiện trong khoảng ngày 14-17.1.2026, sớm hơn khoảng 15 ngày so với trung bình nhiều năm nhưng muộn hơn khoảng 20 ngày so với mùa khô 2024-2025. Sang mùa khô này, diễn biến được dự báo gay gắt hơn khi El Nino đang hình thành và có thể đạt cường độ rất mạnh.

Theo dự báo của các cơ quan khí tượng quốc tế và Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ tháng 10.2026 đến tháng 5.2027, El Nino đang hình thành, có khả năng đạt cường độ rất mạnh vào những tháng cuối năm 2026 và kéo dài sang các tháng mùa hè năm 2027.

Trong năm El Nino, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có xu hướng giảm, nhiệt độ tăng cao, lượng mưa suy giảm, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm và ít khả năng xuất hiện mưa trái mùa trong mùa khô 2026-2027. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ thiếu nước ngọt, đặc biệt tại các khu vực canh tác phụ thuộc vào nguồn nước mưa.

Dự báo, trong tháng 10-11.2026, nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm từ 1,5-2,5 độ C; trong các tháng 1-3.2027, nhiệt độ cao hơn từ 1-2 độ C, có nơi cao hơn 2-3 độ C. Nhiệt độ tăng cao khiến nước bốc thoát hơi nhanh, nhu cầu sử dụng nước gia tăng, góp phần làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn, sụt lún đất và gây khó khăn trong việc bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt.

Nguy cơ thiếu nước ngọt không chỉ đe dọa sản xuất mà còn tác động trực tiếp đến sinh hoạt của người dân, nhất là tại các khu vực cuối nguồn, nơi nguồn nước ngọt vốn đã khan hiếm vào mùa khô.

Ranh mặn lấn sâu nhất vào tháng 3 - 4.2027

Tại khu vực hai sông Vàm Cỏ, ranh mặn 4g/l bắt đầu xâm nhập sâu từ tháng 12.2026, tăng nhanh trong tháng 1-2.2027 và đạt sâu nhất vào tháng 3-4.2027, có thể tới 110-130km, ở mức tương đương mùa khô 2015-2016. Đến tháng 5.2027, diễn biến xâm nhập mặn phụ thuộc vào tình hình mưa: nếu xuất hiện mưa sớm, xâm nhập mặn sẽ giảm dần.

Tại các cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4g/l cũng xâm nhập sâu dần từ tháng 12.2026. Trong các kỳ triều cường giữa và cuối tháng 12.2026, xâm nhập mặn bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi ở khu vực cách biển 35-45km. Đến nửa đầu tháng 3.2027, ranh mặn có thể xâm nhập sâu 55-75km, cao hơn trung bình nhiều năm 9-18km và cao hơn năm 2016 khoảng 3-5km. Trong nửa cuối tháng 3.2027, diễn biến phụ thuộc vào lượng nước từ thượng nguồn đổ về: nếu nguồn nước tăng như một số năm gần đây, xâm nhập mặn sẽ giảm; ngược lại, xâm nhập mặn có thể tiếp tục duy trì ở mức tương tự đầu tháng 3.2027.

Tại khu vực sông Cái Lớn, xâm nhập mặn được dự báo đạt cao điểm trong khoảng tháng 3-5.2027. Do đó, cống Cái Lớn cần được vận hành sớm ngay từ tháng 1-2.2027 để kiểm soát xâm nhập mặn.

Khoảng 85.000ha có nguy cơ bị ảnh hưởng

Theo dự báo, hạn hán và xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 có nguy cơ ảnh hưởng đến tổng diện tích khoảng 85.000ha đất sản xuất nông nghiệp tại các địa phương trong vùng, trong đó Cà Mau khoảng 30.000ha, TP Cần Thơ 22.000ha, Đồng Tháp 20.000ha, Vĩnh Long 12.000ha và Tây Ninh 1.800ha.

Với địa hình thấp trũng, sông rạch chằng chịt và phụ thuộc vào nguồn nước ngọt thượng nguồn, Cà Mau là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề khi El Nino hoạt động mạnh. Tỉnh này đối mặt nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn từ tháng 11.2026 đến tháng 5.2027.

Diễn biến phức tạp của mùa khô 2026-2027 đặt ra yêu cầu ứng phó từ sớm, không chờ đến khi mặn đã lấn sâu vào nội đồng. Từ đầu tư hệ thống cống kiểm soát nguồn nước, đổi mới phương thức canh tác đến kích hoạt các kịch bản ứng phó theo cấp độ rủi ro, các địa phương ĐBSCL đang chuyển từ thế bị động chống đỡ sang chủ động quản lý rủi ro.