Cát tặc rút ruột sông Gianh

Bất lực trước tình trạng cát tặc lộng hành

Ban ngày, sông Gianh hiền hòa chảy qua những bãi bồi ven thôn Xuân Sơn (xã Tuyên Hóa), Trường Long (xã Tân Gianh). Nhưng về đêm, khi nhà cửa hai bên bờ đã tắt đèn, tàu hút cát bắt đầu dàn hàng hoạt động đến rạng sáng.

Ông Trần Văn An (tên đã được thay đổi), người dân thôn Xuân Sơn cho biết, gia đình ông từng đấu thầu 1 hécta đất ven sông để trồng rau màu. Hơn 10 năm qua, phù sa bồi đắp giúp đất đai màu mỡ, mang lại nguồn thu ổn định. Thế nhưng khoảng 5 năm trở lại đây, bờ bãi liên tục bị khoét sâu.

“Cứ gần nửa đêm là tiếng máy nổ vang lên. Tôi phải cầm đèn pin ra bờ sông, la hét, ném đá để họ rút ống hút. Nhưng họ rút chỗ này lại chuyển sang chỗ khác”, ông An nói.

Những hàng tre trồng hơn chục năm trước để giữ đất nay bị kéo sụp từng mảng. Từ khoảng cách hơn 5m so với mép nước, nay dòng sông đã ăn sâu sát vườn.

Cách đó khoảng 300m, ông Phạm Văn Tuấn (tên đã được thay đổi) cũng trong cảnh tương tự. Mỗi đêm nghe tiếng tàu gầm rú, đồng nghĩa sáng hôm sau lại thêm một phần đất màu trôi xuống sông. Ông từng nhiều lần gọi điện phản ánh với lãnh đạo xã nhưng tình trạng vẫn tiếp diễn.

Dàn hàng hút cát giữa đêm

Cuối tháng 12.2025, đường dây nóng của Báo Lao Động tiếp nhận phản ánh về hoạt động khai thác cát trái phép trên sông Gianh, nhóm phóng viên đã vào cuộc tìm hiểu.

Đêm 15 và rạng sáng 16.1.2026, tại đoạn sông đối diện chợ Lèn Rồng, hai tàu lớn không bật đèn lặng lẽ áp sát bờ khoảng 5m. Ống hút đường kính hơn 20cm được thả xuống, chỉ hơn 10 phút sau khoang tàu đã đầy. Mỗi tàu chứa từ 20m3 đến hơn 30m3 cát. Khi tàu rời đi, từng mảng đất ven bờ đổ sụp do bên dưới bị khoét thành “hàm ếch”.

Tàu sau khi hút xong di chuyển về hướng cầu Văn Hóa, tiếp đó phóng viên ghi nhận có các tàu cập bãi tập kết Sơn Hà (thôn Tân Thị, xã Tân Gianh) hoặc Tùng Cát (thôn Xuân Hạ, xã Tuyên Hóa). Các bãi này được quây tôn cao, bên trong có hệ thống ống đẩy cát nối thẳng từ tàu lên bãi. Ngay khi tàu cập bãi, quá trình bơm cát diễn ra trong bóng tối, chỉ thỉnh thoảng đèn pin bật lên vài giây để kiểm tra khoang. Quy trình lặp lại nhiều lần trong đêm. Tối 17.1, tại khu vực gần Cảng xuất Clinker Văn Hóa, một tàu khác tiếp tục hút cát giữa sông Gianh. Sau đó, tàu lại ghé vào bãi Tùng Cát, nơi có nhà điều hành 2 tầng, máy xúc và nhiều xe tải chờ sẵn.

Vào ban ngày, các tàu neo bến, còn xe tải trọng lớn nối đuôi vào bãi lấy cát. Ngày 18.1, tại bãi Tùng Cát ghi nhận 3 đường ống hút, 2 tàu neo bờ và nhiều xe đầu kéo vận chuyển cát theo Quốc lộ 12A, qua Quốc lộ 1 để tiêu thụ.

Nhận được thông tin về các tàu khai thác cát hoạt động trên sông Gianh, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an tỉnh Quảng Trị phối hợp cùng phóng viên theo dõi nhiều đêm. Các đối tượng có mạng lưới cảnh giới cả trên bờ lẫn dưới sông, nên chỉ cần có “động” là dừng hoạt động.

Rạng sáng 5.2, khi hai tàu đang hút cát đoạn qua thôn Trường Long, lực lượng chức năng bất ngờ áp sát, nổ súng chỉ thiên, khống chế tại chỗ. Một tàu bị bắt giữ, tàu còn lại bỏ chạy nhưng sau đó cũng bị khống chế.
Trên hai tàu có tổng cộng 5 người. Khoang chứa còn nguyên cát và nước. Các đối tượng khai nhận được ông Nguyễn Khánh Tùng, chủ bãi tập kết Tùng Cát thuê khai thác tại vị trí chưa được cấp phép. Tại bãi, lực lượng chức năng ghi nhận hơn 900m3 cát tập kết, yêu cầu xuất trình hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Sau khi Báo Lao Động làm việc với chính quyền hai xã Tuyên Hóa và Tân Gianh, các địa phương lập đoàn liên ngành kiểm tra. Ngay trong quá trình tuần tra, phát hiện thêm một trường hợp điều khiển tàu gỗ chứa khoảng 9m3 cát không có giấy tờ hợp pháp. Chính quyền địa phương thừa nhận tình trạng khai thác cát trái phép diễn biến phức tạp, đặc biệt tại khu vực giáp ranh. Các xã cho biết sẽ tăng cường tuần tra, rà soát bãi tập kết, kiện toàn tổ cộng đồng để giám sát.

Với người dân ven sông, điều họ mong mỏi không chỉ là xử lý vài con tàu, mà là chấm dứt tình trạng “rút ruột” kéo dài nhiều năm. Để bờ bãi không còn sạt lở, nông dân không phải thức trắng đêm cầm đèn pin canh giữ và dòng Gianh được trở lại vẻ bình yên vốn có.