Thường xuyên uống nước ngọt ăn kiêng, gan chịu tác động gì?

Nước ngọt ăn kiêng từ lâu được xem là lựa chọn an toàn hơn cho người thừa cân, tiểu đường hoặc muốn giảm đường trong khẩu phần. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học gần đây cho thấy loại đồ uống này không hoàn toàn “vô hại” với gan, đặc biệt khi sử dụng thường xuyên và kéo dài.

Theo các nghiên cứu tổng hợp, nước ngọt ăn kiêng không gây tổn thương gan theo cơ chế trực tiếp như rượu bia, viêm gan virus hay thuốc độc với gan. Tuy vậy, việc tiêu thụ quá mức có thể gián tiếp góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD), một bệnh lý gan đang gia tăng nhanh trên toàn cầu.

Rối loạn hệ vi sinh đường ruột và phản ứng insulin

Một trong những cơ chế được nhắc đến nhiều nhất là tác động của chất tạo ngọt nhân tạo lên hệ vi sinh đường ruột. Các chất như aspartame, sucralose và saccharin, khi dùng với lượng lớn, có thể làm mất cân bằng vi khuẩn có lợi và có hại trong ruột.

Tình trạng này có thể dẫn đến hiện tượng ruột rò rỉ, cho phép các chất gây viêm như lipopolysaccharide đi vào máu và theo tĩnh mạch cửa đến gan. Viêm gan mạn tính ở mức độ thấp nhưng kéo dài chính là yếu tố nền thúc đẩy sự tích tụ mỡ trong gan và tiến triển thành MASLD.

Bên cạnh đó, một số nghiên cứu cho thấy vị ngọt nhân tạo có thể kích thích giải phóng insulin dù không có đường thật. Theo thời gian, điều này làm tăng nguy cơ kháng insulin, yếu tố trung tâm trong cơ chế hình thành gan nhiễm mỡ.

Bác sĩ Dennis Sifris, chuyên gia bệnh truyền nhiễm và nội khoa tại Hoa Kỳ, nhận định: “Gan rất nhạy cảm với những thay đổi nhỏ nhưng kéo dài trong chuyển hóa. Kháng insulin, dù khởi phát âm thầm, có thể dần dần thúc đẩy tích tụ mỡ và viêm gan”.

Tăng thèm ăn, thay đổi hành vi và nguy cơ MASLD

Một vấn đề khác là ảnh hưởng gián tiếp của nước ngọt ăn kiêng lên cảm giác thèm ăn và tổng lượng calo tiêu thụ. Vị ngọt không năng lượng không kích hoạt đầy đủ hệ thống phần thưởng của não bộ, khiến nhiều người có xu hướng tìm kiếm thêm đồ ngọt hoặc thực phẩm giàu năng lượng để bù đắp.

Rối loạn tín hiệu no, kết hợp với viêm nhẹ từ đường ruột và kháng insulin, có thể dẫn đến ăn quá mức và tăng cân. Đây là con đường gián tiếp nhưng phổ biến dẫn tới béo phì và MASLD.

Một nghiên cứu kéo dài 10 năm, được trình bày tại Hội nghị Tiêu hóa Châu Âu năm 2025, cho thấy những người uống hơn 330 gram đồ uống có đường hoặc không đường mỗi ngày có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ tăng lần lượt 60% và 50%. Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng thói quen ăn uống đi kèm, như tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, mới là yếu tố then chốt.

Ở chiều ngược lại, nếu so với nước ngọt có đường chứa siro ngô hàm lượng fructose cao, nước ngọt ăn kiêng vẫn giúp giảm tải fructose cho gan. Fructose được gan chuyển hóa trực tiếp thành chất béo, làm tăng nguy cơ nhiễm mỡ gan, xơ gan và ung thư gan khi dùng nhiều.

Theo Allison Herries, chuyên gia dinh dưỡng đã đăng ký hành nghề tại Hoa Kỳ: “Với người khỏe mạnh, uống một lon nước ngọt ăn kiêng mỗi ngày nhìn chung có nguy cơ thấp. Nhưng ở người béo phì, tiểu đường hoặc đã có bệnh gan, việc tiêu thụ cần được cân nhắc kỹ và trao đổi với bác sĩ”.

Tóm lại, nước ngọt ăn kiêng không phải “thủ phạm trực tiếp” gây bệnh gan, nhưng nếu trở thành thói quen hàng ngày, nó có thể âm thầm góp phần vào rối loạn chuyển hóa. Giảm dần tần suất sử dụng, ưu tiên nước lọc và điều chỉnh chế độ ăn tổng thể vẫn là cách bảo vệ gan bền vững nhất.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn chính xác và phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.